Vaniköy Camisi Peyzaj Projesi

Vani Mehmed Efendi tarafından 1665-66 yılında yaptırılan ve 358 yıllık bir tarihi mirasa sahip olan Vaniköy Camii, 2020 Kasım ayında meydana gelen yangında büyük oranda tahrip olmuştur. İstanbul Boğazının Anadolu yakasında yer alan ve kamusal kıyı sürekliliği zayıf bir kordonda yer alan cami restorasyonu sonrasında yeniden kullanıma açılarak Kuleli Askerî Lisesi ile Vaniköy Parkı arasında kıyı erişimi olan tek kamusal mekân haline gelmiştir. Boğaziçi'nin en dar kesitinde yer alan Vaniköy, kıyı silüetinin iyi izlendiği kent içi izlek alanlardan bir tanesidir. "Vaniköy Camisi Projesi", mimari mekânın yerel kimliği ve kültürel belleğine ait unsurları peyzaj katalizörü olarak kullanarak, kamusal alanda yeniden görünür hale getirmenin amaçlandığı mikro bir arayüz olarak çalışılmıştır. Cami iç mekanlarında gözlemlediğimiz ahşap oymalardaki bitkisel desenler, peyzaj hafızasının önemli bir parçası olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu desenler, kent mobilyalarında kullanılabilecek örüntülere dönüştürülerek kullanılmıştır. Bu yaklaşım, tarihsel ve kültürel öğelerin modern tasarım dillerine entegre edilmesine olanak sağlarken, aynı zamanda geçmişin estetik değerlerini kamusal açık alanda görünür hale getirerek geleceğe taşımayı hedeflemiştir.

Yangında büyük zarar gören ve artık taşıyıcı sistemi destekleyemeyecek olan caminin ahşap strüktür elemanları, hafızanın bir parçası olarak alanda yeniden kullanılmıştır. Yangından kurtarılan yapının strüktürünü oluşturan ahşap taşıyıcılar hafızanın bir parçası olarak avluda yeni bir kullanım amacı ile dönüştürülmüştür. Zamanın durduğu o anı hafızalarda canlı tutan ahşapların çeperinde epoksi bir kabuk yer alır. İki farklı yükseklikte tasarlanan ahşap aydınlatma elemanları, avlunun temel aydınlatmasını üstlenmekte, sakin ve dingin bir bahçe kurgusuna biyoçeşitliliği yüksek bitki kompozisyonları eşlik etmektedir.

Bu süreç, hafızanın fiziksel bir temsilini sunarak, topluluğun kültürel geçmişini ve kimliğini koruma çabasını pekiştirmektedir. Ahşap elemanların yeniden değerlendirilmesi, estetik bir dokunuşun ötesinde geçmişle kurulan duygusal bir bağa işaret etmekte, bu şekilde, mekânın hikayesini anlatan unsurlar, günümüzde de varlıklarını sürdürerek, kentin hafızasında kalıcı bir yer edinmektedir. Kentsel belleğin mekânsal tezahürünün aslında kaybolduğu ve kurtarılamayacağı düşünülen yapısal elemanların yeniden kullanılmasıyla sürdüren, kamusal sürekliliği zayıf bir kıyı aksında mikro ölçekte olsa da erişimi yüksek bir kamusal alan olarak ele alınan proje aslında küçük mekanların bütünsel ele alınarak kentsel belleğe katkısını öne çıkartmaktadır.