Elmalılı Hamdi Yazır Camii

Cami mimarisi, kalıplaşmış arkitektoniği ve ikonografisiyle tarihsel yükü ağır bir mimarlık alanıdır. Bu kalıplar, cami yapılarını yere ait kılma çabasını çoğu zaman gölgede bırakır. Oysa öykünülen pek çok tarihî caminin asıl değeri; ibadet alanı, avlu, revak, medrese, aşevi gibi yapı parçalarıyla kent ve topoğrafya içine hoşça yerleşebilmesinde yatar. Proje, tarihsel birikimin görünen yüzünün ardındaki esas değerleri araştırarak kimlikli bir ibadet mekânı ve cami bütünü oluşturmayı amaçlıyor.

Cami ve lojmandan oluşan yapı bütünü, depreme dayanıksız olduğu için yıkılan yapıların yerine tasarlandı. İki cephesi okullara komşu olan alan, Pendik'te görece plansız ve düzensiz yapılaşmanın hâkim olduğu bir mahallede yer alıyor. Eski yerleşimde bulunan cami, lojman ve avludan oluşan şema, kamusal ortak alanları sınırlı olan mahalle için önemli potansiyeller barındırıyor. Bu şema; kıble yönündeki park alanı ve kot düzenlemeleriyle ortaya çıkan ikincil kamusal mekânlarla zenginleştirilerek sürdürülür. Mahallenin müşterek kullanımına açık bir avlu çevresine yerleşen cami, lojman, şadırvan, çay ocağı, alt kotta parka doğru açılan kütüphane ve salon, revak dizileriyle bütünlüğe getirilir. Saf geometrik kütleler ve tekrarlı arkatlarla, yoğun kentsel doku içinde dingin ve ağırbaşlı bir mimari dil oluşturulur. Bu saf geometriler bütünü, arkaik bir tını taşıyan tuğlayla zamansız kimliğini kazanır.

İç mekânın vakur atmosferi, küfeki taşının saf dokusuyla kurulur. Mihrap cephesi, boşluklu tuğla örgüsüyle oluşturulan ikinci bir çeper sayesinde şeffaflaştırılır. Boşluklardan süzülen ve tuğla yüzeyleri yalayan gün ışığı, ibadet mekânına ruhani bir atmosfer kazandırır. Salon ve kütüphane girişlerinin de sağlandığı dramatik yüksek hacim, mihrap duvarının mahremiyetini sağlar. Cami mimarlığında odak öneme sahip kubbe elemanı, çoğaltılarak birer ışıklığa dönüştürülür. Kadın mahfili üst kota U plan düzeninde yerleşerek mihrap cephesine erişir.